Miasto z dwoma płucami


2017-06-18, 07:00  |  komentarzy (44)

- Zostaliśmy prowincją, terenem ważnym dla Ślązaków jedynie w kontekście turystycznego zaplecza. Lekceważy się małopolską odrębność kulturową czy społeczną. Konkretnym brakiem wyrazu szacunku jest nazwa i heraldyka województwa - mówi historyk.

Z dr. Grzegorzem Wnętrzakiem, historykiem i miłośnikiem Bielska-Białej, rozmawia Janusz Buzek.

Gdzie powinniśmy szukać źródeł tożsamości dzisiejszych mieszkańców Bielska i Białej?

 - Tam, gdzie są ich korzenie. Większość mieszkańców bądź ich przodków skądś do tego miasta przybyła. Mamy jedyną w swoim rodzaju mieszankę pochodzącą z różnych ziem polskich czy Kresów, ze szczególnym wskazaniem na Małopolskę bliższą i dalszą. Mamy osoby pochodzące z centrum kraju, mamy coraz chętniej osiedlających się tu Górnoślązaków. Uzupełniają oni autochtonów, czyli Małopolan z Białej i okolicy, oraz Ślązaków cieszyńskich z Bielska i okolicy. Ważne, by ta harmonia nie była zakłócana z zewnątrz sztucznie wywoływanymi konfliktami, jakie dziś mają miejsce na dawnym pruskim Śląsku w kontekście rosnącej niechęci autochtonów do przyjezdnych. Nam takie postawy są obce.

Ciemne i jasne karty historii

Jakie główne wydarzenia i procesy historyczne odcisnęły piętno na Bielsku-Białej?

 - Bez wątpienia cała historia obu miast jest interesująca, gdyby jednak szukać przełomowych punktów dla ich obecnego położenia, to byłyby to dwie rzeczy. Po pierwsze, fakt istniejącej tu realnie granicy politycznej i kościelnej. Biała była przez wieki częścią Rzeczpospolitej, Bielsko pozostawało poza Polską aż do 1920 roku. Poza tym był to zróżnicowany skład narodowościowy obu miast.

Zatem jakie konflikty i napięcia rodziło położenie geograficzne oraz skład narodowościowy i społeczny?

 - Konflikt narodowościowy w obu miastach był warunkowany przez dwie rzeczy. Po pierwsze, supremacją demograficzną oraz ekonomiczną jednej narodowości nad drugą - konkretnie Niemców nad Polakami. Był także warunkowany obawą Niemców przed polskim żywiołem w okolicy, głównie małopolskiej, który kiedyś mógł demograficznie zdominować miasto. Zwrócę przy tym uwagę, że w znacznej mierze polski ruch narodowy, kształtujący się od połowy XIX wieku w obu miastach, wywodził się z obszaru małopolskiej w końcu Galicji. Ta ostatnia zaś miała autonomię i mogła w ograniczonym zakresie realizować cele polskiej polityki.

Czy Bielsko i Biała mają historyczne trupy w szafie? Jeśli tak, to jakie?

 - Jest to problem ze swoim dziedzictwem. Brak umiejętnego podejścia do ciemnych i jasnych kart historii. W dużej mierze wynika to z tego, że historyczne dziedzictwo zwłaszcza Bielska wyrasta z tradycji i kultury niemieckiej - obcej dla Polaków także ze względu na miejscowe doświadczenia. W końcu znaczna część bielskich Niemców w 1939 roku wystąpiła po stronie hitlerowskich najeźdźców, o czym dziś nie chce się pamiętać.

Drugim tematem tabu jest małopolskie dziedzictwo Białej oraz takiż rodowód znacznej części współczesnych mieszkańców miasta. Obawa, by znajomość historii nie przerodziła się w konkretne działania polityczne, np. ewentualność włączenia miasta do województwa małopolskiego. Także przekonanie, że dla miasta w 1950 i 1999 nie było innego wyboru niż przynależność do administracyjnych struktur śląskich.

Etos województw bielskiego

Pomówmy o pozytywach? Co dobrego wyniknęło z wielokulturowości i pogranicznego charakteru Bielska i Białej?

 - Na początek chcę podkreślić, że wielokulturowość nie jest czymś, co nasze miasto wyróżnia. Cała Polska była niegdyś wielokulturowa - wystarczy przypomnieć I Rzeczpospolitą. Bez wątpienia można mówić o umiejętności czerpania pozytywnych cech. W Bielsku dominował raczej model dominacji niż asymilacji, co rodziło różne napięcia, o których już wspomniałem.

Pracowitość kojarzona ze Śląskiem oraz zdroworozsądkowość i taki chłopski małopolski  sceptycyzm wobec tego, co proponują nam możni rządzący nami z zewnątrz - to dwie dobre cechy. Pamiętajmy, że nadgraniczne położenie sprzyjało także w przeszłości i pomagało przetrwać, np. protestantom prześladowanym na Śląsku przez Habsburgów, którzy mogli się schronić w tolerancyjnej Rzeczypospolitej, czyli Białej i okolicy.

Przenieśmy się do czasów nam bliższych. Na czym polegał etos dawnego województwa bielskiego?

 - W dużej mierze odpowiedziałem wcześniej. Umiejętność łączenia dobrych cech Śląska Cieszyńskiego z Małopolską (Żywiecczyzną, Ziemią Oświęcimską i Zatorską). Byliśmy jednym z najmniejszych województw, ale najprężniejszym.

Czego najbardziej szkoda po dawnym województwie?

 - Tego, że jednak nie udało się wypracować jedności regionu. Nie kulturowej, ale powiedzmy, politycznej. Politycznej odpowiedzialności za wspólny los. Cieszyn ciągnął do Katowic, Wadowice do Krakowa. Najgorzej wyszły na tym Bielsko-Biała i Żywiec - najbardziej zainteresowane wspólnym województwem. Szczególnie bolesne jest to, że zostały porozrywane więzy pomiędzy małopolskimi miejscowościami. Część Żywiecczyzny jest w województwie śląskim, niewielki kawałek w małopolskim. Odwrotnie z Ziemią Oświęcimską. Bielsko-Biała straciło możliwość administracyjnego oddziaływania na miejscowości będące jej naturalnym zapleczem, jak Andrychów, Kęty czy Sucha Beskidzka. To nie służy dobrze interesom tych terenów. Staliśmy się prowincją dla Katowic i Śląska. Nie mamy jako miasto swojej podmiotowości.

Korzyści opcji małopolskiej

Jakie jest miejsce i przyszłość Bielska-Białej w obecnym podziale administracyjnym?

 - W mojej opinii nie wygląda to dobrze. Zostaliśmy prowincją, uboczem, terenem ważnym dla Ślązaków jedynie w kontekście turystycznego zaplecza. Lekceważy się małopolską odrębność kulturową czy społeczną. Konkretnym brakiem wyrazu szacunku jest nazwa i heraldyka województwa - odrzucenie i brak nawiązań do wielokulturowości ziem wchodzących w skład województwa, którą tak się to województwo chlubi.

Czy zdaniem pana doktora lepiej byłoby nam w województwie małopolskim albo przedwojennym podziale?

 - Bielsko-Biała jest jednym miastem i jakiekolwiek dzielenie dziś jest bez sensu, a taki pomysł mogą lansować jedynie ludzie nie mający pojęcia o mieście, w żaden sposób z nim nie związani. Mówiłem już o tabu związanym z małopolskimi korzeniami miasta. Najlepiej byłoby odtworzyć dawne województwo bielskie - niestety, szans na to nie żadnych. Kwestia czy  miasto powinno być czy nie w województwie małopolskim powinno być sprawą uczciwej i merytorycznej dyskusji. Tej dyskusji nie ma. Obowiązuje dogmat, że może być tylko w śląskim. Osobiście dostrzegam korzyści opcji małopolskiej i widzę szereg argumentów, jak np. historyczna przeszłość części miasta, pochodzenie znacznej części mieszkańców, pozycja miasta w województwie (bylibyśmy drudzy po Krakowie), z realną możliwością silnego subregionu z Oświęcimiem, Żywcem czy Wadowicami. To kwestia do dyskusji. Natomiast bez wątpienia i wahania powinniśmy przejść do małopolskiego w sytuacji, gdyby śląskie połączyło się z opolskim, a jego granice opuściła Częstochowa - wtedy groziłaby nam zupełna marginalizacja i destrukcja tożsamości.

Co można opowiedzieć oryginalnego o Bielsku-Białej mieszkańcom województwa śląskiego oraz pozostałej części Polski?

 - Bielsko-Biała to jedyne w swoim rodzaju miasto, które parafrazując Jana Pawła II (mającego zresztą korzenie w naszym mieście) oddycha dwoma płucami: śląskim i małopolskim. I tak będzie zawsze, niezależnie od aktualnego podziału administracyjnego.
Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiał: Janusz Buzek

Dr Grzegorz Wnętrzak będzie uczestnikiem dyskusji „Bielsko-Biała między Śląskiem a Małopolską”, która odbędzie się 22 czerwca o godz. 18:00 w Galerii Wzgórze, ul. Wzgórze 4. Panel poprowadzi Janusz Buzek. Portal bielsko.biala.pl jest patronem medialnym tego wydarzenia.

Artykuł wyświetlono 8269 razy
Najnowsze artykuły:
2017-06-25
Będzie ogród w centrum miasta
Projekt był konsultowany z mieszkańcami. Zapuszczone podwórko na tyłach kamienicy zamieni się w ogród społeczny, czyli teren zieleni w sercu miasta. Ogrody takie mają na celu upiększenie okolicy i wzmocnienie więzi międzysąsiedzkich.
więcej
2017-06-25
Pijany Turek dachował autem - foto
Trzy zastępy straży pożarnej wysłano po otrzymaniu zgłoszenia nocnego dachowania samochodu osobowego na ul. Strumieńskiej w Jasienicy. 28-letni obywatel Turcji, który wydmuchał ponad promil alkoholu, został odwieziony do szpitala.
więcej
2017-06-25
Darmowe wycieczki Kolejami Śląskimi
Podczas wakacji wraz z Kolejami Śląskimi będzie można zwiedzać miejsca atrakcyjne pod względem turystycznym pod opieką certyfikowanych przewodników PTTK. Tegoroczną nowością jest możliwość odbycia wycieczki po Beskidzie Morawsko-Śląskim w Czechach.
więcej
Komentarze:


  

niezarejestrowany - gruss aus Drosseldorf 2017-06-20 09:58
@Dumny z Dziedzic
prędzej będziecie pod pszczyną jęczeć. Dla BB tylko Małopolska.
niezarejestrowany - Dumny z Dziedzic 2017-06-19 17:03
A przyłączajacie sie do Małopolski ile wlezie. Jest to szansa dla Czechowic-Dziedzic Jasienicy i Jaworza. Może w końcu powstałby powiat czechowicki będący w województwie Śląskim.
niezarejestrowany - Zbyszek 2017-06-19 10:26
Dyskusja bezprzedmiotowa, bo nie mająca szans na realizacje. Samorządy i wybory samorządowe to jest to.Dopóki będzie takie podejscie do wyborów do sejmiku wojewódzkiego czyli olejwajskie bedzie jak jest. Odpowiedni wybór radnych wojewodzkich to jest to. Przecież tam dzielą kasę województwa
niezarejestrowany - BBBB 2017-06-19 09:43
@Edi
co do drogi szybkiego ruchu do Krakowa, to poczytaj sobie trochę o blokowaniu tej inwestycji przez katowicki Stalexport, operatora odcinka A4. Ten aneks blokuje praktycznie realizację BDI do 2024 roku !
niezarejestrowany - BBBB 2017-06-19 09:40
@Edi
masz jakąś schizę dot. Krakowa ? bo Twoje argumenty są na poziomie przedszkola i oderwane od rzeczywistości. Dołóż jeszcze do tego legendę o galicyjskiej biedzie.

Małopolskie rozwija się w tempie którego Śląskie mogłoby tylko sobie życzyć, PKB/mieszkańca jest już podobne w Małopolskiem do Śląskiego, a tempo jest takie że za kilka lat będzie takie samo PKB/mieszkańca.
niezarejestrowany - Academia 2017-06-19 08:26
Popieram pomysł przeniesienia naszego miasta do województwa małopolskiego!
Ale najlepiej byłoby, gdyby odtworzono województwo bielskie.
niezarejestrowany - jaaaaaa 2017-06-18 22:46
A B to druga litera alfabetu ;) jeżeli w nicku jaaaa widzisz coś śląskiego to wiedz, że coś się z Tobą dzieje ;)
niezarejestrowany - wowak 2017-06-18 22:25
lets start the kampaign;)
niezarejestrowany - Edi 2017-06-18 22:06
Może się Śląsk nie jest najlepszy. Ale nie ma bardziej hermetycznego miasta niż Kraków. Jeżeli brak im merytorycznych argumentów w dyskusji to zarzucają, że ,,twoj prapradziadek nie siedzial z Kazimierzem Wielkim w ławce szkolnej". Do tego te ciągle dyskusje których skutkiem jest brak działAnia. Dlatego nie ma drogi szybkiego ruchu do Krakowa. Do Krakowa jedynie na studentki ale nic więcej
niezarejestrowany - BBBB 2017-06-18 22:01
@jaaaa .... to pewnie coś po śląsku ? ;)
tylkow w Małopolskiem Bielsko-Biała, powiat bielski i żywiecki, razem z powiatami byłego woj.bielskiego jest w stanie stworzyć silny subregion województwa. Śląskie okrada nas na co dzień, 1 mld zł na obudzenie trupa Stadionu Śląskiego, kilkaset milionów na Muzeum Śląskie, miliardy na upadające górnictwo i bizantyjski rozrost Katowic. Skąd ? z naszych portfeli i podatków. Na którym miejscu w Polsce było Bielsko-Biała w PKB/głowę przed górnośląskim zaborem ? na 8-ym, 9-ym w Polsce ? A teraz ? Na 17ym, 18ym !!

Tak, mocny region z odpowiednimi zasobami i budżetem, umożliwiającym prowadzenie polityki subregionalnej ......... w mojej ocenie bardziej realne w Małopolskiem niż w Śląskiem. Śląskie już pokazało jak nas ma głęboko .... Zgadzam się z dr Wnetrzakiem, że Bielskie to mrzonka. Małopolskie to nasza szansa
Przemek73 2017-06-18 21:11
@jaaaaa na własne województwo nie mamy szans. Niestety. Pozostaje wybór między Małopolską a Śląskiem.
Co do Tarnowa, byłem, widziałem, zazdroszczę.
niezarejestrowany - jaaaaa 2017-06-18 21:01
Tylko mocny region niezależny od Krakowa - zwymiotuje zaraz tym miastem....oni Nam nic nie dadzą.....
niezarejestrowany - jaaaa 2017-06-18 21:00
Ludzie!!! Dlaczego się uczepiliście tej małopolski!!! No i gdzie jest ten Tarnów? Ktoś napisał drugie miasto w Małopolsce??? Ja nic o tym mieście nie słyszę.....nic Nam nie da bycie w Małopolsce...będziemy płacić na ich kamienice tak samo jak teraz na śląsk....
Przemek73 2017-06-18 20:45
No właśnie, Tarnów. Drugie miasto Małopolski. A to mogliśmy być my. A tak jesteśmy 586 miastem Śląska.
niezarejestrowany - BielskoBialaToRowniezMalopolska 2017-06-18 19:52
@Kamilka
Kiedyś biliśmy na głowę Tarnów. Skoro Tarnów tak awansował to tylko dobrze świadczy o Małopolskiem a nasza obecna pozycja źle o Śląskiem.
niezarejestrowany - Kamilka 2017-06-18 19:37
@BielskoBialaToRowniezMalopolska - z tym Tarnowem to trochę przegiąleś. Byłeś tam w ostatnich latach? Lepiej nie porównywać bo ...źle to wychodzi dla BB. Pozdrawiam
niezarejestrowany - BielskoBiałaToRównieżMałopolska 2017-06-18 16:32
@B-B

co ty chłopie bredzisz ? jaki odrębny ? Połowa, jak piszesz Bielska, to Małopolska, była Biała Krakowska, stulecia wspólnego dziedzictwa, w tym kultury i obyczajów. Po 1945 roku niemieckie Bielsko (dzisiejsza lewobrzeżna część) zostało 'kapeluszem nakryte' przez Galicjoków/Małopolan.
Jak nas ceni Śląsk i Ślązacy to wiemy na co dzień, jak się panoszą i traktują resztę jakbyśmy tu byli imigrantami. Przez Katowice i traktowanie Bielska jak niechcianego dziecka sprowincjonalizowalismy się do poziomu Tarnowa albo gorzej :(
niezarejestrowany - BielskoBiałaToRównieżMałopolska 2017-06-18 16:26
trzeba wreszcie zmienić nazwę tego województwa !!! moja rodzina mieszka tutaj od pokoleń (rejon Białej). Nigdy nie byliśmy, nie jesteśmy i nie będziemy Ślązakami a nasz teren nigdy nie będzie Śląskiem ! To Małopolska !!!
niezarejestrowany - Witkowski 2017-06-18 14:16
@jabłuszko pełne snów
Jasny gwint, a po co komu dłuższy skład, skoro jest aż tyle kursów...?
niezarejestrowany - jabłuszko pełne snów 2017-06-18 14:07
@B-B
Więc co do taboru.
Z reguły są to składy 3 lub czterowagonowe, a sześcio lub ośmio są rezerwowane dla trasy Gliwice-Czwa i na trasie do BB można je spotkać sporadycznie.
niezarejestrowany - jabłuszko pełne snów 2017-06-18 14:05
@B-B
Sprawdziłam sobie SRJP. Pociągi z Katowic do BB i z powrotem. Średnio 1h 5 minut, przyspieszony 55 minut (jest ich kilka w ciągu dnia). Niektóre jadą 1h 20 minut, inne jeszcze dłużej. Najszybszy jest Giewont (48 minut-ok), ale kursuje....sześć razy w roku.
Na stronach Lajkonika jest podany czas -jest nawet krótszy od tego, który podałam 1h 50 minut.
Co do taboru KŚ-rzadko widuje się skład dłuższy niż czteroczłonowy, a przeważają trzyczłonowe, w tym stare zamalowane EN57.
Nie dziwi Pana że Kozy są za Krakowem, a Bielsko-Białej już nie, skoro cała prawobrzeżna część miasta ma taką samą historię jak Kozy? A w samym Bielsku większość ludzi to nie są Ślązacy.
Nie ma Śląska bez Bielska? To mi przypomina serbskich nacjonalistów krzyczących, że bez Kosowa nie ma Serbii.
niezarejestrowany - Jerzy 2017-06-18 13:25
@witkowski - trzeba zatem budowac dobre drogi. Odnowic polaczenia. Beskidzka Droga Integracyjna musi byc realna a nie tylko jako argument demagogicxny. Tory do Skoczowa, Cieszyna zarosły trawą. Wiem ze stan aktualny to tylko droga z Cieszyna do Katowic i Żywca. Ale to za mało. Brakuje otwarcia na Kraków. I to niezależnie od nazwy województwa w którym jest czy będzie BB
niezarejestrowany - Witkowski 2017-06-18 13:21
@B-B
Chodzi o to, że chyba nie ma drugiego takiego miasta w Polsce, która ma zupełnie jakąś indywidualną tożsamość, sięgającą co najwyżej rogatek miasta lub kilku sąsiednich wsi. Z tego powodu zawsze jedni będą narzekać na podległość pod Katowice, a inni pod Kraków.
Tyle że gdzieś Bielsko-Biała być musi, chyba że od Polski się oderwie, bo szanse na własne województwo, które mało kogo obchodziło zawsze już w Cieszynie czy Skoczowie, nie mówiąc o Wadowicach czy Kalwarii, którym zawsze było, jest i będzie blisko do Krakowa.
niezarejestrowany - Witkowski 2017-06-18 13:11
@jabłuszko pełne snów
A czy ja pisałem coś o Tychach i Pszczynie? Pisałem o tym, że nawet gdyby i Bielsko-Biała było w województwie małopolskim, to i tak najlepsza trasa do jego siedziby wiodłaby przez sąsiednie województwo. Więc co to za połączenie?
niezarejestrowany - B-B 2017-06-18 12:59
Ludzie, skąd wy sie urwaliście, na codzień mieszkam w Katowicach i jak mówie komuś że pochodzę z Bielska to zawsze chwalą to miasto, wymieniaja po kolei atrakcje miasta. Bielsko to także ważny ośrodek przemysłowy województwa, stojący na równi z innymi większymi miastami w regionie. Nie ma Śląska bez Bielska i nie ma Bielska bez Śląska - tak było od zawsze. Nie rozumiem skąd u niektórych fascynacja całkowicie odrębnym kulturowo Krakowem. Rozumiem jak ktoś jest z Żywca albo z Kóz to go może ciągnie do tego Krakowa, ale Bielszczan? Aha i jeszcze jedno do @Jabłuszka (...), pociągi do Katowic mają MINIMUM 3 wagony, przeważnie jest ich od 4 przez 6 do 8. Wiem, bo jeżdżę. A 1:15h to one jezdzily kilka lat temu. Po ostatnich remontach zwykły pociąg osobowy Kolei Śląskich jedzie godzinę, a przyśpiechy nawet 48 minut. I są pełne. Kwestii komunikacji na trasie B-B - Kraków nie opiszę bo solidna oferta nie istnieje.
Katalog Firmy »
Turystyka
Gastronomia
Uroda i moda
Reklama, poligrafia
Usługi
Handel detaliczny i hurtowy
Budownictwo
Motoryzacja
Doradztwo, finanse, podatki
Komputery, internet
Kursy i edukacja
Nieruchomości
Śluby i wesela
Medycyna i zdrowie
Przemysł i produkcja
Wszelkie prawa zastrzeżone. MediaBielsko.pl © 2012-2014
Wykonanie: Tomasz Kwaśny      Grafika: Mateusz Godzic