Smog w Krakowie jest problemem, który występuje notorycznie. Dlatego też od 1 września br. w tym mieście zaczynie obowiązywać całkowity zakaz palenia węglem i drewnem. Dotyczy on pieców i palenisk węglowych oraz kominków i dużych, stacjonarnych grillów. Tegoroczne wakacje są ostatnią szansą na wymianę starego typu kotła na nowy, ekologiczny piec. Jeżeli mieszkańcy nie będą przestrzegać zakazu, grozi im mandat w wysokości do 5 tys. zł.

Według dostępnych danych, w 2018 roku w podkrakowskich gminach wymieniono jedynie 1735 pieców. W aż 14 gminach tempo wymiany kotłów jest zdecydowanie zbyt wolne, ponieważ do tej pory zlikwidowano jedynie 3,6 proc. tego typu pieców. Inwentaryzacja kotłów przeprowadzona w 2015 roku wykazała, że w 14 podkrakowskich gminach działa około 48,5 tys. przestarzałych pieców, które zanieczyszczają środowisko.

Do tej pory najwięcej kotłów wymieniono w gminie Wieliczka, natomiast od 2015 roku w gminie Mogilany nikt nie zdecydował się na zmianę sposobu ogrzewania. Warto pamiętać, że zgodnie z założeniami małopolskiej uchwały antysmogowej, kotły bezklasowe powinny zostać wymienione do końca 2022 roku, a te, które nie spełniają wymogów 5. klasy emisyjności - do końca 2026 roku.

Smog w Krakowie a program Czyste Powietrze

Po wznowieniu programu Czyste Powietrze w całej Małopolsce złożono ponad 3 tys. wniosków, a podpisanych zostało jedynie 21 umów (luty 2019). W całym województwie aktywnych jest około pół miliona „kopciuchów”.

Program Czyste Powietrze został uruchomiony we wrześniu 2018 roku. Jego głównym założeniem była poprawa jakości powietrza w naszym kraju poprzez wyeliminowanie przestarzałych palenisk w przydomowych kotłowniach oraz polepszenie termoizolacji budynków. Program daje możliwość otrzymania dofinansowania do wymiany starych i nieefektywnych źródeł ciepła zasilanych paliwami stałymi na nowoczesne sposoby ogrzewania, takie jak:

  • kocioł gazowy kondensacyjny,
  • kocioł na paliwo stałe - węgiel, biomasa,
  • węzeł cieplny,
  • kocioł olejowy kondensacyjny,
  • pompa ciepła,
  • ogrzewanie elektryczne.

Inwestorzy mogą uzyskać dotację również na wykonanie prac termomodernizacyjnych, które będą w przyszłości zapobiegać stratom ciepła i zapewnią oszczędności na rachunkach za ogrzewanie. Jak się okazuje, sama wymiana pieca nie wpłynie na ograniczenie poziomu zanieczyszczeń powietrza. Jeżeli budynek nie posiada prawidłowo wykonanej izolacji, całe wytworzone ciepło bardzo szybko przenika na zewnątrz.

Wbrew pozorom w naszym kraju znajduje się mnóstwo domów, które budowane były w czasach, kiedy nie zwracano uwagi na szczelność budynków ani ich ocieplanie, przez co do tej pory generują ogromne straty ciepła, które znajdują odzwierciedlenie w wysokich rachunkach za ogrzewanie. Ocieplenie domu oraz wymiana stolarki zewnętrznej pozwalają zmniejszyć koszty ogrzewania nawet o 40 proc.

Program Czyste Powietrze jest skierowany do właścicieli i współwłaścicieli domów jednorodzinnych lub wydzielonego lokalu mieszkalnego w domu jednorodzinnym z wyodrębnioną księgą wieczystą. Skorzystać z niego mogą również osoby, które uzyskały zgodę na rozpoczęcie budowy domu jednorodzinnego, a sama nieruchomość nie została jeszcze przekazana ani zgłoszona do użytkowania.

Osoby, które są uprawnione, mogą uzyskać dofinansowanie w formie dotacji lub pożyczki na wymianę źródła ciepła i prace związane z termomodernizacją. Wysokość finansowania zależy od miesięcznego dochodu przypadającego na członka rodziny w gospodarstwie domowym. Niektórzy z beneficjentów mogą liczyć na dotację w wysokości nawet 90 proc kosztów kwalifikowanych inwestycji.

Program Czyste Powietrze został stworzony w celu poprawy jakości powietrza w Polsce poprzez zmniejszenie oraz uniknięcie emisji pyłów i innych zanieczyszczeń powietrza generowanych przez mieszkańców domów jednorodzinnych. Głównym założeniem programu jest zachęcenie społeczeństwa do wymiany przestarzałych pieców na węgiel i drewno, a także poprawy termomodernizacji budynków, by efektywniej wykorzystywać energię cieplną. Zaplanowane prace mają pomóc nie tylko w ochronie środowiska, ale również w zwiększeniu domowego budżetu poprzez oszczędności na rachunkach za ogrzewanie.

Dofinansowanie z programu Czyste Powietrze inwestor może otrzymać na:

  • wymianę stolarki zewnętrznej,
  • wymianę przestarzałych źródeł ciepła,
  • instalację odnawialnych źródeł energii,
  • docieplenie przegród budynku,
  • montaż wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła - rekuperacji.

Dofinansowanie może przyjąć formę dotacji lub pożyczki. Zakończenie programu przewidziane jest na 2029 rok. Szczegółowe informacje na temat programu Czyste Powietrze znajdują się tutaj.

Smog w Krakowie a rekuperacja

Rekuperacja jest wentylacją mechaniczną z odzyskiem ciepła. Z wywiewanego, zanieczyszczonego, ale ogrzanego powietrza odzyskiwana jest energia i przekazywana świeżemu, nawiewanemu powietrzu, dzięki czemu do wnętrza budynku trafia wstępnie ogrzany strumień. Znajduje to odzwierciedlenie w niższych rachunkach za ogrzewanie, ponieważ nie dochodzi do strat ciepła ani marnowania energii.

Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła nawiewa do pomieszczeń świeże i przefiltrowane powietrze, które wolne jest od zanieczyszczeń, kurzu, owadów oraz niebezpiecznych dla zdrowia pyłów. Podnosi również komfort mieszkańców poprzez regularne usuwanie z budynku zużytego powietrza o podwyższonej wilgotności oraz wysokiej zawartości CO2. Stosunek powietrza nawiewanego do wywiewanego jest zawsze taki sam. Do wymiany powietrza dochodzi przez cały rok i to bez konieczności otwierania okien i wychładzania wnętrza. W okresie jesienno-zimowym wentylacja mechaniczna pozwala zaoszczędzić nawet 40 proc. kosztów ogrzewania!

Rekuperacja z powodzeniem zastępuje oczyszczacze powietrza, które coraz częściej goszczą w naszych domach przez rosnący poziom zanieczyszczeń powietrza. Rekuperator jest wyposażony w dwa filtry - przy wentylatorze nawiewnym i wywiewnym. Ten znajdujący się przy wywiewie ma ochraniać wymiennik ciepła przed zabrudzeniem, natomiast nawiewny zatrzymuje zanieczyszczenia, tak by nie dostawały się do wnętrza budynku.

Smog w Polsce występuje głównie zimą. Powietrze wówczas jest bardzo zanieczyszczone, a lekarze alarmują, by zakładać maseczki antysmogowe oraz możliwie najbardziej ograniczyć przebywanie na zewnątrz. Nie zalecane jest również wietrzenie pomieszczeń. Często jednak zapominamy, że zanieczyszczenia powietrza są problemem, który nie pozostaje za drzwiami, gdy wchodzimy do budynku. Towarzyszą nam one wszędzie.

Nawet jeżeli stężenie pyłów jest nieco mniejsze wewnątrz pomieszczeń, warto pamiętać, że pozostajemy narażeni na wdychanie powietrza o dużym stężeniu CO2 oraz wilgoci, co negatywnie wpływa na nasze zdrowie i samopoczucie. Wentylacja grawitacyjna nie jest w stanie rozwiązać tego problemu. Jeżeli warunki są sprzyjające i działa ona prawidłowo, do wnętrza budynku przedostają się wszystkie zanieczyszczenia powietrza z zewnątrz, poza tym wychładza pomieszczenia.

Budynek, w którym zamontowano wentylację mechaniczną z odzyskiem ciepła ma stały dostęp do świeżego i przefiltrowanego powietrza. Zdecydowana większość zanieczyszczeń pozostaje na filtrach, dzięki czemu zarówno nasze drogi oddechowe, jak i cały organizm chronione są przed szkodliwym działaniem smogu. Jest to doskonałe rozwiązanie dla wszystkich, którzy chcą zminimalizować negatywny wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie.

Pyły występujące w smogu to najczęściej PM10 i PM2,5, co oznacza, że ich wielkość nie przekracza kolejno 10µm oraz 2,5µm. Bardziej niebezpieczne dla zdrowia są mniejsze pyły, ponieważ bez problemu przedostają się do krwiobiegu. Filtry do rekuperatora występują w dwóch klasach:

  • klasa EU7 - F7, które zatrzymują w ponad 90 proc. pyłów o wielkości 1-10 µm i mniej niż 75 proc. pyłów o wielkości 0,3-1 µm,
  • klasa EU4 - F4, zatrzymujące 50-85 proc. pyłów o wielkości 3-10 µm.

Fabrycznie do rekuperatora dołączane są filtry klasy G4, które zatrzymują większość zanieczyszczeń. Zdają one egzamin w mniej zanieczyszczonych rejonach naszego kraju. W miejscach, gdzie smog występuje w dużym stężeniu zaleca się stosowanie filtrów F7. Szczegółowe informacje na temat rekuperacji znajdują się tutaj.

Wpływ smogu na zdrowie mieszkańców

Kraków narażony jest na długotrwałe występowanie smogu w okresie jesienno-zimowym przez jego niekorzystne położenie oraz ogrzewanie domów jednorodzinnych przy pomocy przestarzałych pieców, w których spalane są śmieci oraz niskiej jakości węgiel. Umiejscowienie Krakowa w niecce ma wpływ na znaczne ograniczenie ruchów powietrza. Co roku przez zanieczyszczenia powietrza w tym mieście przedwcześnie umiera kilkuset mieszkańców.

O szkodliwości pyłu PM10

PM10 to pył, na który składają się cząstki o średnicy mniejszej lub równej 10 µm. Występuje w procesie spalania paliw stałych oraz ciekłych. Mogą się w nim znajdować substancje toksyczne niebezpieczne dla zdrowia ludzi, np.

  • azbest,
  • kadm,
  • furany,
  • dym,
  • arsen,
  • ołów,
  • benzo[a]piren,
  • sadza,
  • nikiel,
  • dioksyny,
  • wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne,
  • siarka,
  • pyłki roślin,
  • zarodniki grzybów.

Pył PM10 jest szkodliwy dla spojówek oraz układu oddechowego. Dopuszczalny poziom stężenia średniorocznego wynosi 40 µm/m3. Dopuszczalny poziom stężenia średniego 24-godzinnego wynosi 50 µm/m3. Może on zostać przekroczony maksymalnie 35 razy w ciągu roku.

Czym jest pył PM2,5?

PM2,5 to pył, którego cząsteczki nie przekraczają wielkości 2,5 µm. Według WHO, jest on najbardziej szkodliwy dla zdrowia, ponieważ jego niewielkie wymiary sprawiają, że pył ten może przenikać przez pęcherzyki płucne do krwiobiegu. Długotrwałe narażenie na działanie pyłu PM2,5 skraca średnią długość życia. Natomiast krótkotrwała ekspozycja zwiększa ryzyko występowania chorób układu oddechowego oraz krwionośnego. Bezpośrednio po kontakcie z pyłem PM2,5 mogą występować:

  • uczucie duszności,
  • kaszel,
  • problemy z oddychaniem,
  • nasilenie astmy.

Narażenie na działanie zanieczyszczonego pyłem PM2,5 powietrza znacznie zwiększa ryzyko pojawienia się arytmii oraz wystąpienia zawału. Dopuszczalny poziom stężenia średniorocznego w roku 2015 wynosił 25 µm/m3, w roku 2020 ma wynosić 20 µm/m3.

Dwutlenek azotu i jego wpływ na nasze zdrowie

Dwutlenek azotu jest brunatnym gazem o mocnym zapachu. Jest bardzo toksyczny dla układu oddechowego i odpornościowego. Najczęściej powstaje na skutek utlenienia tlenku azotu. W wilgotnym powietrzu z dwutlenku azotu (NO2) tworzy się kwas azotowy (HNO3) będący składnikiem kwaśnego deszczu.

Dopuszczalne średnioroczne stężenie dwutlenku azotu wynosi 40 µm/m3. Dopuszczalne średnie stężenie 1-godzinne wynosi 200 µm/m3. Może zostać ono przekroczone 18 razy w ciągu roku. Poziom alarmowy stężenia średniego 1-godzinnego wynosi 400 µm/m3.

Dwutlenek siarki

Dwutlenek siarki jest bezbarwnym gazem, który charakteryzuje się duszącym i gryzącym zapachem. Silnie podrażnia drogi oddechowe. W wilgotnym powietrzu z dwutlenku siarki (SO2) tworzy się kwas siarkowy (H2SO4), który jest składnikiem kwaśnego deszczu.

Dopuszczalny poziom średniego stężenia 24-godzinnego dwutlenku siarki wynosi 125 µm/m3. Przekroczenie tego poziomu jest dopuszczalne jedynie trzy razy w roku. Dopuszczalny poziom średniego stężenia 1-godzinnego wynosi 350 µm/m3. Może być on przekroczony 24 razy w ciągu roku. Poziom alarmowy średniego stężenia 1-godzinnego wynosi 500 µm/m3.

Podsumowanie

Smog w Krakowie oraz w całej Polsce jest spowodowany przede wszystkim przez gospodarstwa domowe, w których w przestarzałych piecach spalane są śmieci oraz niskiej jakości węgiel.

Artykuł sponsorowany